yezd etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
yezd etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

26 Şubat 2012 Pazar

Sessizlik Kuleleri

Ne zamandır sessizlik kulelerinden bahsetmek istiyorum ama hem işten güçten, hem de hakkını vererek yazamayacağım korkusundan kaçıyorum. Daha da ertelersem kendim unutacağım. En iyisi bir yerden başlamak. 



İran'da dahme olarak anılan sessizlik kulelerine ne desem bilemiyorum. Zerdüşt mezarı demek ne kadar doğru, emin değilim, çünkü mezarda meftayı gömüp üstüne toprak atarlar. 



Dahme, coğrafi koşullardan kaynaklanan bir yöntem. Çölde yeri kazıp ölüyü gömmek çok zor. Hele kışları toprak donunca bu iyice imkansızlaşıyormuş. Bu yüzden şehirlerin dışına yüksek kuleler inşa edilmiş. Ölüler bu kulelere çıkartılır, kulenin üzerindeki yuvarlak platformda akbabalara bırakılırmış. Akbabalar ölülerin etlerini yedikten sonra kalan kemikleri, alanın ortasındaki derin boşluklara süpürülür ve limon esaslı bir asitte eritilirmiş.  

Rehberin anlattığına göre, akbabaların midesindeki salgıların mikropları yok ettiğini düşünüyorlar. Böylece o sıcakta ölülerin çevreye hastalık yayması engellenmiş oluyormuş. 


Sessizlik kulelerinde iki tane bekçi ve bir köpek olurmuş. Cenaze alayı kuleye çıkıp ölüyü bir odaya bırakırmış. O odada ölü bir süre bekletildikten sonra göğsünün üzerine bir ekmek bırakılırmış. Özel olarak yetiştirilmiş köpek, o ölünün göğsündeki ekmeği yerse, adam gerçekten ölmüş sayılırmış. O zaman da o bekçiler ölüyü platforma çekip akbabalara bırakırlarmış. 

Kulelerin aşağısında ise yukarıda görünen gibi yapılar var. Bunların bir kısmı hamam. O sıcakta cenaze taşıyanların yıkanıp şehre mikrop taşımamaları için. 

1979'daki devrimden sonra sessizlik kulelerinin kullanılması yasaklanmış. Artık Zerdüştler de bizim bildiğimiz mezarlara gömülüyor. Yukarıdaki fotoğrafları çektiğim Yezd'deki dahmelerin hemen karşısında Zerdüşt mezarlığı var. Zaten bu dahmenin son bekçilerinden biri de şimdi bu mezarlara bekçilik ediyor. 




20 Aralık 2011 Salı

Çek Çek - Gördüğüm ilk Zerdüşt tapınağı


Çek Çek, hayatımda gördüğüm ilk Zerdüşt tapınağı. Yezd'den bir saate yakın bir araba yolculuğuyla ulaşılabiliyor. Çölün ortasında bir dağda olması nedeniyle araba ancak belirli bir yere kadar çıkabiliyor aslında. Ondan sonrasını dimdik tırmanmak zorundasın ki kalp krizi geçirmeye bu kadar yaklaştığımı hatırlamıyorum. 10-15 katlı bir bina yüksekliğindeki bu yere beton merdivenlerle tırmandıktan sonra, kocaman iki kanatlı bir bronz kapıdan giriyorsun tapınağa. 



Tapınak aslında ufak bir mağara. Duvarlarında su sızıyor ki zaten tapınağın adı da buradan geliyor. Çünkü Farsçada "çek çek", bizdeki "şıp şıp", yani su damlama sesi.

Çek Çek, Zerdüşt tapınakları arasında en önemlilerinden biriymiş. Yanlış hatırlamıyorsam Haziran ayında özel törenler düzenlenir, dünyanın her yerinden Zerdüştler Çek Çek'e hacca gelirlermiş. 

Tapınağın hikayesine gelince. Müslüman Arapların saldırısıyla İran Müslüman olmadan önceki son Zerdüşt imparator, yani son Sasani İmparatoru ve ailesi, Müslümanlara yenileceğini anladığında birbirlerinden ayrılıp farklı farklı yerlere kaçmışlar. İmparatorun kızı Nikbanu da bu yöne kaçmış ve bu dağa çıkarken dağ yarılıp kızı içine saklamış. O yüzden çölün ortasındaki bu dağın bu mağarasında şıp şıp su sızdığını ve o suyun dağın gözyaşları olduğunu anlatıyorlar. Dağın gözyaşları da, bugün hala alttaki resimdeki beyaz plastik leğenlere damlıyor. 



Bizi gezdiren rehbere göre ise bu aslında inanılmak istenen hikaye. Dağın başına bu ateş tapınağının yapılmasının nedeni, Zerdüştlerin çevrelerinde Müslümanlar olmadan rahatça ibadet etmek istemeleri. 

Ateşin sönmemesi esas. Bu tapınaktaki ateşin de bin küsur yıldır devam ettirildiği söyleniyor. Üst fotoğraftaki soldaki üçlü ateş, bu yıllardır devam eden ateşmiş. 


Vat dı?

Tek bir fotoğrafla günümüzdeki İran'ı anlatmam istenseydi (ki neden istesinler böyle bir şey, bilmiyorum), bu fotoğrafı kullanırdım.

Bu fotoğraf, İran'ın ortasındaki Yezd'de bir kasap dükkanına ait. Tarife gerek yok aslında. Yine de tavandaki kullanılmayan avizeyi ve iki yanında yanan tasarruflu ampulleri, öndeki soğutmalı buzdolabı boş durmasına rağmen açıkta duran etleri, yerdeki biri soyulmuş, diğeri soyulmamış iki inek ayağını (ki bunun da doğrusu "toynak" tabii), hemen yanında yerde tepside duran ciğeri, dükkanın iç duvarını kaplayan kırmızı fayansları ve pembe tavanı, arkadaki buzdolabının üstündeki deve biblosunu, önlüksüz de gayet rahat çalışabilen kasap beyefendiyi, yerlere fışkırmış ve öylece bırakılmış kanı ve tabii ki dolabın üstündeki oyuncak kaplanı atlamanızı istemem. 
  

İran ve internet

İran'daki internet cafelere "Cafenet" deniyor genelde. Oldukça yaygınlar. Fiyatları da Türkiye'deki fiyatlara nazaran ucuz. 

Bir Cafenet'e ilk girip oturduğunda Facebook, Friendfeed, Twitter, Couchsurfing, Blogspot,... gibi hiçbir siteye giremediğini fark ediyorsun ve dehşete kapılıyorsun. İyi madem, e-postalarıma bakar çıkarım, diye düşünürken başka masalardakilerin ekranlarına kayıyor gözün. E onlar girebiliyor Facebook'a?

Cafenet'te çalışan birine Facebook açmak istediğini söyleyince gelip bilgisayarının vpn ile bağlanıp, Almanya vb. üzerinden internete çıkmasını sağlıyor. O yüzden kullanıcının son giriş yaptığını gösteren Couchsurfing gibi sitelerde İranlı arkadaşlarınızın son giriş yaptıkları yerleri dikkate almayın derim. Almanya'da, ABD'de vb. görünebiliyorsun çünkü. 

E bir de müşterilerin normal bağlantıyla ulaşamadıkları internet sitelerinde geçirdikleri zamanlarda kendilerini rahat hissetmelerini sağlamak lazım. Bunun da yolunu bulmuşlar çok şükür. Aşağıdaki fotoğraf, Yezd'deki bir Cafenet'ten.