21 Mart 2012 Çarşamba

Bağ-ı Fin


İngilizcedeki "paradise" kelimesi, Farsçadaki "pardis" kelimesinden geliyormuş. İran'daki arkadaşların (ki aralarından birinin adı Pardis'ti) dediklerine göre, "pardis" Farsçada vaha anlamına geliyormuş. Etimolojik sözlüklere baktığımda vaha anlamıyla karşılaşamasam da bu öyküyü daha çok beğeniyorum ve arkadaşlara inanmayı tercih ediyorum.   


Bağ-ı Fin, Kaşan'ın biraz dışında. Taksiyle yaklaştıkça, birden bire bu kadar çok ağacın nereden çıktığını merak ediyor insan. O sıcakta dudaklarımız çatlamışken bahçeyi çevreleyen surları geçince, içimizi bir mutluluk kapladı. Gece olana kadar o bahçeden hiç çıkmamayı diledik. Ağaçlar, buz gibi suların aktığı kanallar... Yeter de artardı bize.  


Kaşan'ın pardisi Bağ-ı Fin, suyu hiç kesilmeyen Süleymaniye kaynağının çevresine  ilk olarak 800lü yıllarda yapılmış. Sonra 11. yüzyılda Şah Abbas, bahçenin yerini kaynağın başına taşımış. Şu anda UNESCO listesine girmeyi bekliyor. 


Bahçenin içinde birçok yapı var, ama en güzeli, bahçeye girdiğimizde bizi karşılayan su kanalını takip ederek vardığımız, bahçenin ortasındaki köşk. İçindeki iki kubbenin ikisi de birbirinden şaşırtıcı ve güzel. 




İran'da gördüğüm ilk minyatürler bunlar. Fotoğrafları büyütüp detaylara yakından bakmanızı tavsiye ederim. İp cambazları, dağları delenler, akıncılar, kadınlar, kuşlar, filler, ceylanlar, kurtlar... 







Sultan Amir Ahmed Hamamı


Kaşan, İran'da gördüğüm şehirler arasında en sevdiğim. Tahran'a otobüsle 2,5 saat mesafede, minik bir çöl şehri. 

Şehir tarihi evleriyle ünlü (Fotoğraflarını yakında eklerim bloga.). Bu evler küçük bir meydanın çevresindeler ve o meydanda bir de bu hamam var. 


16. yüzyılda Sefeviler döneminde Safeviler döneminde yapılmış bu hamamın, fayansları, çinileri ve bilhassa alçı işleri çok zarif ve güzel. 





Şu anda hamam sadece müze (ve bazı iddialara göre çayhane - bunu biz görmedik) olarak kullanılıyor. 

Bu hamamın bence en ilginç tarafı, gideceğimizi söylediğimiz herkesin damına çıkmamızı tavsiye etmesiydi. Buyrun, aşağıda da damının bir fotoğrafı var. Aslında aşağıdaki fotoğrafta, İran'da beni en çok etkileyen mimari detay da var ama şimdi anlatmayayım, başka bir yazıya kalsın. 


19 Mart 2012 Pazartesi

Beyrut -Teleferik

Dün Antalya'daki teleferikten bahsedince, aklıma Beyrut'taki teleferik geldi. 

Bu fotoğraflar bayağı eski. Aralık 2008'de Lübnan'a ilk gidişimde çekmiştim. 


Lübnan'ın 20 kilometre kadar kuzeyinde, Harissa köyünün bulunduğu tepe üzerindeki Meryem Ana heykelinin ve yanındaki Maruni katedralinin (aşağıdaki fotoğrafta sağdaki camlı bina) olduğu alanda teleferiğin üst istasyonu var.
 

Teleferik 520 metre yükseklikten, 1,5 kilometrelik bir hatla 10 dakikada deniz seviyesine iniyor. 

 

Kabinler minicik. 4 kişi alıyor. Toplamda kaç kabin var bilmem, ama çok ziyaretçisi olduğundan bir süre sıra beklemek gerek. 



Beklemeye değiyor ama. Havada armut gibi sallanarak ve çevredeki binaların fazlaca yakınından geçerek Beyrut'u izlemek güzeldi. 



Pek heyecanlanıp video bile çekmişim. Fonda da o zamanlar Beyrut'ta her yerde durmadan çalan şarkı var: Nancy Ajram - Bitfakar Fi Eih. 


18 Mart 2012 Pazar

Olimpos (Tahtalı) Teleferik

Geçen hafta ailemi görmek için Antalya'daydım. Cumartesi günü İstanbul'dan bir arkadaş da bana katılınca bir araba kiralayıp biraz dolanalım istedik. 

Olimpos (Tahtalı) Teleferik'le başlayalım dedik. Dünyanın en uzun ikinci, Avrupa'nınsa en uzun teleferiği. 

Kemer'i geçip Olimpos sapağına varmadan sağdan bir yola girmek gerekiyor teleferiğe ulaşmak için. 8 kilometrelik bu biraz virajlı yoldan yavaş yavaş ilerleyerek denizden 726 metre yükseklikteki alt istasyona ulaşıyorsun. 



Seferler yarım saatte bir yapılıyor. Biz gittiğimizde bilet ücreti 30 liraydı. Şehirdeki tur şirketleri de teleferiğe ulaşım ve teleferik ücretini karşılayan turlar düzenliyorlar hafta sonları. Geçen yıl katıldığım turun fiyatı 40 liraydı mesela. 




Her kabin 80 kişi alıyor. Oturacak fazla yer yok ama zaten 726 metreden 2365 metreye 10 dakikada çıkıyor. 

Kabin çok rahat olsa da tek sorun, camın fazlaca yansıma yapması. O yüzden içeriden fotoğraf çekince kendi aksini de çekiyorsun istemeden. 



Üst istasyon beş katlı. İlk varılan katta genişçe bir açık alan var, çevreyi izlemek için. Biz gittiğimizde o kısım karla kaplıydı. Karın içinden tünelle geçmek de güzelmiş. 






İkinci ve üçüncü katta restoranlar var. Fiyatlar gayet makul. Bir kadeh şarap 8 lira, 1 bardak baileys 10 liraydı mesela. O yüzden, pahalı olduğunu sanıp da içmekten çekinmemek lazım. 

En üst katta bir seyir terası ve en alt katta da tuvaletler var. 

2365 metreye bu kadar inşaat malzemesinin neyle geldiğini merak ettik tabii. Yük helikopterleriyle taşımışlar ve inşaat 4 yıl sürmüş. 





En üstteki seyir terasından Alanya'dan Kumluca'ya bütün Antalya Körfezi görünüyor. Uçakla bulutların üstünden, içinden geçmek garip bir şey. Ama minik bir bulutun karşısında öylece durmak başka bir his. 

Arkadaysa Toroslar var. 




Özetle, görmek lazım. 

26 Şubat 2012 Pazar

İran'da canlı müzik ve bira

İran'a daha önce gitmiş bir arkadaşım, Şiraz'da geleneksel müzik dinleyerek yemek yiyebileceğimiz restoranlar olduğunu söylemişti. Başka şehirlerde var mıdır, varsa da nerededir, diye aramadan Şiraz'a sakladık bu keyfi. 


Kapalı çarşının hemen yanındaki ara sokaktan girince sağda Sharzeh Restoran'ı bulduk tavsiye üzerine. İki katlı bu restoranda alt katta bir grup yöresel türküleri icra ediyordu. Alt katta aileler için daha büyük masalar, üst katta da daha çok kız kıza ya da erkek erkeğe gelmiş gençler oturup yemek yiyordu. 

Burada unutulmaması gereken nokta, İran'da kadınların şarkı söyleyemediği. O yüzden kadınlar şarkılara eşlik edemez ve tabii ki oynayamaz böyle bir ortamda. Yan masamızda üç genç kadın var. Gülüşüp hafiften omuzlarını oynatıyorlar. Bakışıp, gülüşüyoruz. Sonra ben de göz göze geldiğimizde hafiften, çaktırmadan omuzlarımı oynatıyorum. Tüm eğlencemiz bu kadar. Elazığ türkülerine benzeyen bu türkülerle coşasım var ama yeri değil. 

İyice keyiflenince üstüne birer de bira içelim diyoruz. İran'da birçok bira markası var ve çok seviliyor. Ama tabii ki alkolsüz bira. Birçok çeşidi var. Limonlu, kavunlu, çilekli, portakallı, muzlu,... Daha önce Kashan'da kavunlusunu denediğimizde az daha kustuğumuz için en tanıdık gelenden ısmarlıyoruz. 


Yemekler her zamanki gibi tek kişinin bitiremeyeceği kadar büyük porsiyonlarda geliyor. Benimkinin adını not almamışım. Antrikota sarılı köfte şiş gibi bir şey. Çok lezzetli. Tabii ki yanında kocaman pilavla birlikte. Francesco her zamanki gibi cüce kebap, yani piliç şiş yiyor. 

Bir yandan ailelere bakıyoruz. 10-20 kişilik masalar. Yaşlısından gencine tüm aile bir masanın çevresinde. Kadınlar, bilhassa yaşlı olanlar yabancıları göz hapsine alıyor. Onlardan gözümüzü kaçırıyoruz. Oynayanlar sadece erkek çocuklar. Bu herkesin kazık gibi oturduğu ortamda çocukların oynamaya bu denli teşvik edilmesi garip geliyor. 

Az sonra önce yan masadaki kızlara, sonra bize hesap geliyor. Malum omuzlarımızı oynatıp sessizce gülüşerek ortamı bozuyoruz. Şarkılara eşlik etsem ne olurdu diye merak ederek, neşe içinde çıkıyoruz. Yeter o kadar zaten. 

Sessizlik Kuleleri

Ne zamandır sessizlik kulelerinden bahsetmek istiyorum ama hem işten güçten, hem de hakkını vererek yazamayacağım korkusundan kaçıyorum. Daha da ertelersem kendim unutacağım. En iyisi bir yerden başlamak. 



İran'da dahme olarak anılan sessizlik kulelerine ne desem bilemiyorum. Zerdüşt mezarı demek ne kadar doğru, emin değilim, çünkü mezarda meftayı gömüp üstüne toprak atarlar. 



Dahme, coğrafi koşullardan kaynaklanan bir yöntem. Çölde yeri kazıp ölüyü gömmek çok zor. Hele kışları toprak donunca bu iyice imkansızlaşıyormuş. Bu yüzden şehirlerin dışına yüksek kuleler inşa edilmiş. Ölüler bu kulelere çıkartılır, kulenin üzerindeki yuvarlak platformda akbabalara bırakılırmış. Akbabalar ölülerin etlerini yedikten sonra kalan kemikleri, alanın ortasındaki derin boşluklara süpürülür ve limon esaslı bir asitte eritilirmiş.  

Rehberin anlattığına göre, akbabaların midesindeki salgıların mikropları yok ettiğini düşünüyorlar. Böylece o sıcakta ölülerin çevreye hastalık yayması engellenmiş oluyormuş. 


Sessizlik kulelerinde iki tane bekçi ve bir köpek olurmuş. Cenaze alayı kuleye çıkıp ölüyü bir odaya bırakırmış. O odada ölü bir süre bekletildikten sonra göğsünün üzerine bir ekmek bırakılırmış. Özel olarak yetiştirilmiş köpek, o ölünün göğsündeki ekmeği yerse, adam gerçekten ölmüş sayılırmış. O zaman da o bekçiler ölüyü platforma çekip akbabalara bırakırlarmış. 

Kulelerin aşağısında ise yukarıda görünen gibi yapılar var. Bunların bir kısmı hamam. O sıcakta cenaze taşıyanların yıkanıp şehre mikrop taşımamaları için. 

1979'daki devrimden sonra sessizlik kulelerinin kullanılması yasaklanmış. Artık Zerdüştler de bizim bildiğimiz mezarlara gömülüyor. Yukarıdaki fotoğrafları çektiğim Yezd'deki dahmelerin hemen karşısında Zerdüşt mezarlığı var. Zaten bu dahmenin son bekçilerinden biri de şimdi bu mezarlara bekçilik ediyor. 




20 Şubat 2012 Pazartesi

Bu Cumartesi Pierre Loti

Bu Cumartesi havayı da güzel bulunca bir arkadaşımla Pierre Loti'ye gidelim dedik. Aslında dışarı çıkarken plan bu değildi. Bir anda kendimizi orada bulduk, desem daha doğru gibi. 

İSPARK'a bir ton para bayılmamak için mezarların arasında daldığımız doğrudur. İyi de yapmışız çünkü güzel bir yer bulup park ettik. Arabadan iner inmezse garip bir mezar taşıyla karşılaştık. İnsanların öldükten sonra kendi ölümleriyle ibret dersi vermeye devam etmek istemeleri garip değil mi?



Karşısındaki duvarda da bu pisicik vardı. Aslında mezarlığa dalsam bi ton mezar + pisi fotoğrafı çekerdim. Bunu kaç kişi yapmıştır kim bilir...




İlk defa Pierre Loti - Eyüp teleferiğine bindim bir de. Onu ayrıca yazacağım. 

5 Ocak 2012 Perşembe

Ti ti ti tirmiiiiis!

Bir insan, hayatının herhangi bir döneminde Antalya'nın merkezinde yaşamışsa, bu amcayı tanıyordur. Koca şehirde tirmis satan bir o var galiba ki herkes sadece onu bilir. Daha çok yaz aylarında anlaşılmayan bir şeyler bağırıp tirmis satar ara sokaklarda. Huysuzun tekidir aslında. Arkasından bağırsan da duymaz çoğu zaman. Yakalayana kadar canın çıkar. 

Tirmise acı bakla da deniyormuş. Konyalılar da termiye derlermiş hatta. Bu zamana kadar Konya'ya gitmemiş olmak ayıp tabii. Türkiye'de Antalya dışında bir yerde karşılaşmadım henüz. 

Sokakta satılan tirmis, haşlanmış tuzlu nohut gibi. Kabuğunu ağzınla çıkarıp tükürür, gerisini yersin. Genelde yazın satılır ama çok tuzlu olduğundan için yanar. Bir de çabuk bozulur. Yiyeceğin kadar almak lazım. Yoksa buzdolabında da bekletsen yapış yapış olur, tadı ekşir. 

2008'de Beyrut'a ilk gittiğimde Hamra sahilinde görünce inanamıştım. Hatta alıp yemiştim. 


Aşağıdaki fotoğrafları da Mart 2010'da Lübnan'a gittiğimde Beyrut'un doğusundaki Baalbek'te çektim. Çağla mevsimiydi de. Aynı arabada hem çağla, hem tirmis. Benim için rüya gibiydi. 

Baalbek'in tirmisçi amcası da bu olsa gerek. 





Wikipedia'dan bakıyorum da dünyada bayağı bir ülkede yeniyormuş tirmis. Tek tek hepsine gidip denemek lazım. Evet!

Kelisa-ye Vank

İsfahan'da, şehri ikiye bölen Zayende nehrini Siesepol köprüsünden geçmek gerek önce. Her ne kadar Zayende kuruyalı çok olmuş. Nehrin fotoğraflarını paylaşırken daha uzun anlatacağım bunu. Zayende'nin yatağından yürüyerek de şehrin güney yakasına ulaşabiliyorsun artık. 

Sonra şehrin geri kalanından daha lüks, daha bakımlı evlerin arasından yürüye yürüye Ermeni mahallesine yani Yeni Culfa'ya varıyorsun. Bu mahallede birden fazla kilise var. En büyüğü ise Kilisa-ye Vank. Vank Ermenicede manastır demek bildiğim kadarıyla. 

Kilisenin içerisinde fotoğraf çekmek yasak. Ama ben bunu bilmediğimden, görevliler beni yakalayıp da azarlayana kadar birkaç fotoğraf çekebildim. Keşke hayran hayran bakınacağıma birkaç fotoğraf daha çekseymişim. 

Kilisede broşür olmaması fena oldu tabii. Wikipedia bilgilerinden başka bir şey yok elimde paylaşacak. Onun için de şuraya bakmak en doğrusu. İran Ermenileri içinse buraya.